Türev işlem hesaplama: forward, swap, IRS, CCS, opsiyon

Hangi işlem ne işe yarar?

Spot: bugünkü kurdan döviz alım-satımı; para iki iş günü sonra el değiştirir. Forward: bugün belirlenen kurla ileri tarihte döviz alım-satımı; ithalat ödemesinin ya da ihracat tahsilatının kurunu sabitler. FX swap: bugün dövizi satıp ileri tarihte geri almak (ya da tersi); kur riski yoktur, dövizi teminat gösterip TL borçlanmaya ya da TL'yi değerlendirmeye denk gelir.

Faiz swapı (IRS): değişken faizli borcun faizini sabitler; anapara el değiştirmez, yalnızca sabit ve değişken faiz farkı ödenir. Çapraz kur swapı (CCS): döviz borcunu TL borca (ya da tersine) çevirir; başta ve vadede anaparalar, arada iki para biriminin faizleri değişir. Opsiyon: belirli kurdan döviz alma (call) ya da satma (put) hakkıdır; prim ödenir, kur lehe dönerse kullanılmaz.

Örnekler (spot 41,50, TL faizi yıllık %40, SOFR %4,30 varsayımıyla)

Forward: 3 ay (91 gün) sonra 1 milyon USD ödeyecek bir ithalatçı için gösterge forward kur 41,50 × 1,40^(91/365) ÷ (1 + 0,043 × 91/360) = 44,6462'dir. Forward puanı 3,1462 TL, yıllık prim %34,06'dır; kuru bugünden sabitlemenin maliyeti 3.146.246 TL'dir. Bu bir kur tahmini değil, iki para biriminin faiz farkıdır.

FX swap: 1 milyon USD'yi bugün 41,50'den satıp 30 gün sonra geri almak, şirkete 41.500.000 TL kullandırır; vadede 42,5114'ten 42.511.378 TL geri ödenir. Aradaki 1.011.378 TL, yıllık %40 bileşik (%34,12 basit) TL faizine karşılık gelir. Banka vade kurunu 42,5614 verirse ima edilen TL maliyeti %42,02'ye çıkar.

Faiz swapı: 100 milyon TL, 2 yıl, üç ayda bir değişken faizli bir krediyi sabitlemenin gösterge oranı yıllık %35,10'dur (par swap). Banka %36 sabit oran isterse swapın şirket için bugünkü değeri −1.248.111 TL olur; faiz 1 baz puan arttığında değer 13.940 TL artar (DV01).

Çapraz kur swapı: 10 milyon USD, 3 yıl, %6 sabit faizli döviz kredisini TL'ye çevirmek 415.000.000 TL anaparayla yıllık yaklaşık %39,49 sabit TL faizine denk gelir; böylece hem kur hem faiz riski kapanır.

Opsiyon: 6 ay sonra 1 milyon USD ödeyecek şirket 50,00 kullanım kurlu alım hakkı (call) alırsa, %10 oynaklıkla primi yaklaşık 520.144 TL'dir (tutarın %1,25'i). Vadede kur 50,62'nin üstündeyse opsiyon primini çıkarır; kur düşerse hak kullanılmaz ve döviz piyasadan daha ucuza alınır.

Gösterge fiyat nasıl hesaplanır?

Spot TCMB gösterge kurunun alış-satış ortasıdır. TL faizi TCMB'nin günlük DİBS değerlerinden kurulan Hazine getiri eğrisinden, döviz faizi son gecelik SOFR (USD) ve €STR'den (EUR) alınır. Forward ve swap faiz paritesiyle, faiz swapı eğrinin ima ettiği dönem faizleriyle, çapraz kur swapı iki bacağın bugünkü değerinin eşitlenmesiyle, opsiyon Garman-Kohlhagen modeliyle ve son aylardaki gerçekleşen kur oynaklığıyla hesaplanır.

Bunlar banka kotasyonu değildir: bankanın fiyatı kredi riskini, TL fonlama maliyetini ve marjı içerir. TL faiz swapında piyasa TLREF kullanır; burada Hazine eğrisi gösterge olarak alınır. Bankanızın teklifini hesaplayıcıya yazarsanız ima ettiği faiz ve göstergeye göre farkı görürsünüz.

Sık sorulanlar

Forward kur, gelecekteki kurun tahmini mi?

Hayır. Forward, bugünkü kur ile iki para biriminin faiz farkından çıkar. Vadede gerçekleşen kur forwardın üstünde ya da altında olabilir.

FX swap ile TL kredi arasındaki fark nedir?

Swapta döviz teminat gibi kullanılır ve kur riski oluşmaz; maliyet swap puanından hesaplanır. Çoğu zaman TL kredi faizine yakın ya da altında bir TL fonlama maliyeti verir, ancak elinizde döviz olmasını gerektirir.

Opsiyon satmak riskli mi?

Evet. Opsiyon satan taraf prim alır ama kur aleyhe giderse zararı sınırsız olabilir. Şirketlerde opsiyon satışı genellikle risk politikasıyla sınırlandırılır.

Yaptığım işlemleri nasıl takip ederim?

Kurumsal üyelikte işlemi hesapladığınız ekrandan "Deftere kaydet" diyerek şirketinizin ortak işlem defterine yazabilir; her işlemin bugünkü piyasa değerini, döviz pozisyonunuzu ve vadesi yaklaşan işlemleri görebilirsiniz.